Είτε με πόλεμο, είτε χωρίς, το τίμημα για τον ανθρώπινο πολιτισμό – όπως τον ξέρουμε – είναι δυσανάλογο. Ξεπεράσαμε όμως πλέον – και επισήμως – κάθε είδους όριο που καθιστούσε το πολιτιστικό μας “ένδυμα” βιώσιμο.

Υπό αυτή τη συνθήκη, όχι μόνο δεν βρίσκω διασκεδαστική την εμμονή με ένα συγκεκριμένο είδος οικονομικής “ειρήνης” – ταυτισμένο με τις σκληρότερες μορφές εκμετάλλευσης – αλλά την θεωρώ καίρια μαρτυρία μη αναστρεψιμότητας. 

Κι ενώ η ένοπλη σύρραξη “νομιμοποιείται” ως ένα από τα πολλά πρόσωπα του ανθρώπινου ψυχισμού,  η φιλαυτία, ο ακατάσχετος ηδονισμός σε βάρος ανθρώπινων και μη ζώων, η ψυχωτική λατρεία της ιδιοκτησίας, “παρουσιάζονται” ως αναπόφευκτο μέρος μιας και μοναδικής αδιαμφισβήτητης οικονομικής πραγματικότητας. Σε μια τέτοια πολιτιστική συνθήκη ολοκληρωτισμού, περίεργο θα ήταν να μην γίνεται διαρκώς πόλεμος, θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς. 

Αν μια ανώτερη συνείδηση παρατηρούσε το ναρκισσιστικό παραλήρημα των ανθρώπων στον πλανήτη – τι λέτε – θα ταυτιζόταν με το πολύπλοκο αφήγημα του ανθρώπου; Ή μήπως, για αυτήν, θα φάνταζε ως απλή νομοτέλεια η κατάρρευση ενός πολιτιστικού μοντέλου υπό το βάρος των αντιθέσεων που αυτό προσπαθεί να συντηρήσει;

Ωστόσο, αυτοί που τώρα λογαριάζουν, μιλάνε για ανθρώπινες ζωές, για προβλήματα με πόρους, για ελλείψεις αγαθών για δικαιοσύνες και πράσινα άλογα. Το μόνο που πραγματικά λογαριάζουν είναι το συμφέρον τους, που με την σειρά του απαιτεί τη σιωπηλή, ανεξέλεγκτη και συστηματική σφαγή φυτών, ζώων και …πετρωμάτων.  Δεν ζητάμε και πολλά, γη, ύδωρ και το αίμα σας – σε μεγάλες ποσότητες και άμεσα. Η πολιτιστική τους ταυτότητα ορίζεται μέσα από το αίτημα να μείνουν τα πράγματα ως έχουν. Το στόμα να το ‘χουν για να στάζει μέλι, τα χέρια για να το αρπάζουν. Το μόνο πράγμα που έχουν στο – κατά τα άλλα φιλοσοφημένο, πλην όμως άδειο – κεφάλι τους είναι το υπαρξιακό τους κενό: “Ας επιστρέψουμε πρώτα στην ειρηνική συλλογική ασυδοσία μας, ε… και τα άλλα θα τα βρούμε μετά. Έτσι δεν είναι;” Όχι, δεν είναι καθόλου “έτσι”.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή είναι αποκαλυπτικός: Μια χώρα, που οι ξερόλες νάρκισσοι αποκαλούν υποτιμητικά “θεοκρατικό καθεστώς”, επιχειρεί “εν ου παικτοίς”, βάζοντας ως στόχο την ίδια την αγορά – τον πραγματικό ένα και μοναδικό Θεό που όλοι λατρεύουν διότι τους “φέρνει” ευημερία. Μια άλλη χώρα που οι “ξερόλες” θαυμάζουν ως το διαμάντι του πολιτιστικού μας μοντέλου, φροντίζει να προκαλεί συστηματικά μη αναστρέψιμο ίλιγγο στην αγορά επιταχύνοντας την κατάρρευση. Τελικά τι ακριβώς είδους πόλεμος είναι αυτός; Γίνεται για το ανθρώπινο συμφέρον ή για να πάρει μια ανάσα ο πλανήτης; Τον θέλουν οι άνθρωποι αυτόν τον πόλεμο ή δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς; Η συνέχεια έπεται, συνοδευόμενη από τις γνωστές παραδοσιακές γεωπολιτικές και οικονομικές αναλύσεις – σαπουνόπερες με πρωταγωνιστή τον άνθρωπο και το συμφέρον του.

Οι κλασικές αναλύσεις καταρρέουν μαζί με το παγωμένο χαμόγελο. Αντιμέτωποι με την προσωπική μας ευθύνη, υπεκφεύγουμε, αναζητώντας τη μαγική συνταγή, όπου ο άνθρωπος θα παραμείνει αφέντης αλλά με “ηθικό” τρόπο (που και πάλι ο ίδιος ορίζει). Οι “λύσεις” αυτού του τύπου, σχεδόν πάντα, καταλήγουν να είναι πολύπλοκοι συνδυασμοί “φαρμάκων” που το καθένα από μόνο του θα σκότωνε ελέφαντα.

Η προσωπική μας στάση και όχι η στάση των άλλων είναι η αιτία και το αποτέλεσμα μαζί στο πολιτιστικό μας αφήγημα. Όσο καλλωπίζουμε τα πεπραγμένα μας, τα κάνουμε χειρότερα. Όσο αναπαραγόμαστε, μεταφέρουμε τις ευθύνες μας στους άλλους. Η επιβίωση εις βάρος των άλλων δεν είναι νομοτέλεια αλλά ηθική επιλογή.

/από τον Μαρίνο Μακρή