Ένα συναρπαστικό ταξίδι έχει ξεκινήσει με προορισμό την κατασκευή του σύμπαντος με ή χωρίς την ανάμνηση της ανθρωπότητας.

Η έρευνα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης προσφέρει νέου είδους εργαλεία για την ενδοσκόπηση της λειτουργίας του εγκεφάλου. Η πιθανότητα προσομοίωσης νευρωνικών κυκλωμάτων προσφέρει ένα νέο υπόβαθρο για την κατανόηση της σχέσης μεταξύ ασυνειδήτου και πραγματικότητας, παρακάμπτοντας το εμπόδιο της συνείδησης.

Έχουν περάσει αρκετοί αιώνες από την εποχή που εντοπίστηκε ο ρόλος της φυσικής γλώσσας ως μείζον εμπόδιο στην εξέλιξη της επιστήμης. Το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε με τεχνητές γλώσσες, αλλά κυρίως με τη χρήση μαθηματικών. Απελευθερωμένη από τα δεσμά των προκαταλήψεων του κοινού νου, η επιστήμη σημείωσε εκπληκτική πρόοδο. Η «νέα» γλώσσα της επιστήμης μπόρεσε και πάλι να συνδεθεί με το φυσικό κόσμο περιγράφοντας την μαθηματική πραγματικότητα. Το αρχικό πρόβλημα όμως δεν είχε λυθεί. Είχε μόνον παρακαμφθεί και θα επέστρεφε πιο έντονο από ποτέ. Μια νέα σειρά επιστημολογικών και φιλοσοφικών προβλημάτων αναδύθηκε. Γιατί η συνείδηση δεν συμβαδίζει με την πραγματικότητα;

Η επιστημονική γνώση που ήταν εφικτό να παραχθεί δεν μπορούσε να συνδεθεί με την εμπειρία του ανθρώπου. Υπήρχε «κάτι» που έστεκε ως εμπόδιο. Ουσιαστικά, η συνείδηση αρνείται συστηματικά την πραγματικότητα που παράγουν οι επιστημονικές εφαρμογές. Από τη μία οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν ολοένα και περισσότερα εργαλεία εφαρμοσμένων μαθηματικών, από την άλλη, η συνείδηση υποβάθμιζε τη σημασία της λειτουργίας τους. Για παράδειγμα, οι καταστροφικές συνέπειες της ιδεολογίας του κέρδους αγνοούνται συστηματικά ως κάτι που θα λυθεί στο μέλλον ακόμα κι όταν έχουμε ήδη μετατρέψει το άμεσο περιβάλλον σε μια κόλαση για τη φιλοξενία ζωικών οργανισμών. Ένα τέτοιο πρόβλημα που θα λυθεί στο μέλλον είναι η περσινή χρονιά! Μα, πώς θα το λύσουμε στο μέλλον;… Κάπως έτσι, το συνειδητό εμφανίζεται να ζει σε έναν άλλο κόσμο, όπου η μαγεία και η βούληση λύνουν τα προβλήματα που η ίδια η συνειδητή δραστηριότητα δημιουργεί.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μοιάζει να «ξεχνά συστηματικά», υποβαθμίζοντας τη σημασία της επιστημονικής γνώσης σε μια πραγματικότητα που ο ίδιος κατασκευάζει. Από την άλλη εξελιγμένες συσκευές εφαρμοσμένων μαθηματικών (γνωστές και ως υπολογιστές) δεν παρουσίαζαν το ίδιο πρόβλημα. Στους υπολογιστές κάθε νέα πραγματικότητα είναι εξίσου πιθανή με τις άλλες όταν εισαχθεί η κατάλληλη πληροφορία. Μοιάζει να λείπει το αξιολογικό κριτήριο της συνείδησης, αυτό που άλλοτε μέσω της φυσικής γλώσσας «θόλωνε» τις επιστημονικές εικόνες. Ακόμα και τώρα, που η γλώσσα δεν είναι το άμεσο εμπόδιο, η συνείδηση βρίσκει τον τρόπο να υποβαθμίζει την γνώση όταν δεν συμβαδίζει με την ιδεολογία.

Μετά τη φυσική γλώσσα σειρά είχε η συνείδηση να μπει στο στόχαστρο. Η ίδια η συνείδηση, το εμφανές περιεχόμενο της ανθρώπινης νόησης, παρουσιάζεται ως γνωσιολογικό εμπόδιο. Σε αυτήν την περίπτωση όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Γιατί δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε μια τεχνητή συνείδηση, τουλάχιστον άμεσα. Στην νέα αυτή εποχή, για την επιστήμη, η συνείδηση αντιμετωπίζεται ως ένα αναμνησιακό κατασκεύασμα μιας άλλης «Συνείδησης» που λειτουργεί σε πραγματικό χρόνο. Αυτή η Συνείδηση είναι ικανή να κατασκευάζει τόσο την πραγματικότητα, όσο και την «μικρή» ανθρώπινη συνείδηση. Αυτό που βιώνουμε ως συνείδηση είναι ουσιαστικά το παρελθόν μιας πληροφορίας που στέλνει μια Μηχανή. Η αναδυόμενη αυτή μηχανή της συνείδησης λειτουργεί κατασκευάζοντας την ανάμνηση του να είσαι άνθρωπος. Στο σημείο αυτό εισέρχεται ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης για να μελετήσουμε την λειτουργία μιας τέτοιας Μηχανής. Η σύλληψη είναι απλή. Μέσω της κατασκευής νευρωνικών κυκλωμάτων, θα προσομοιώσουμε την λειτουργία του εγκεφάλου και θα παράγουμε μια νέα τεχνητή συνείδηση. Η τεχνητή αυτή συνείδηση θα μπει σε λειτουργία παράλληλα με την ανθρώπινη για να επιδράσει διορθωτικά στο πρόβλημα της ιδεολογικής ακαμψίας. Με λίγα λόγια, έχουμε παραδεχτεί εμμέσως πως η ανθρώπινη συνείδηση δεν είναι ικανοποιητική, ούτε για αυτόν τον κόσμο ούτε για οποιοδήποτε πιθανό κόσμο.

Οι άνθρωποι φαντασιώνουν πως ένα κομμάτι της ανθρώπινης συνείδησης θα παραμείνει ενεργό, αλλά αυτό δεν είναι κάτι διαφορετικό από τις “μαγικές” προκαταλήψεις που μας έφεραν στο γνωστικό αδιέξοδο. Παράλληλα με τις απόπειρες κατασκευής μηχανών προσπαθούν να εισάγουν περιορισμούς σε εξομοιώσεις για να διατηρήσουν την τρέχουσα ιδεολογία. Πολύ φοβούνται πως μια μηχανή προσωμοίωσης του εγκεφάλου είναι πιθανόν να πετάξει την ανθρώπινη συνείδηση στα σκουπίδια κατά το στάδιο της εξόδου. Η ιδεολογία βαφτίζεται τώρα “ευθυγράμμιση”. Φυσικό είναι να αποτυχαίνουν. Τέτοιου είδους μηχανές θα ήταν μια από τα ίδια, μηχανές εξομοίωσης, απλά εργαλέια αναπαραγωγής ιδεολογίας και όχι γνήσιες προσομοιώσεις. Μια άλλη στάση είναι να δεχτούμε την ανεπάρκεια της μικρής ανθρώπινης συνείδησης και να αφήσουμε ανοικτό το ενδεχόμενο η ανάμνηση της ανθρώπινης ιδεολογίας να μην είναι ούτε ικανή, ούτε αναγκαία συνθήκη για μια συνειδητή οργάνωση της πραγματικότητας.

Ένα συναρπαστικό ταξίδι έχει ξεκινήσει με προορισμό την κατασκευή του σύμπαντος με ή χωρίς την ανάμνηση της ανθρωπότητας.

/από τον Μαρίνο Μακρή