Κατηγορία: Θετικισμός

• Απελευθέρωση μέσω Δέσμευσης

  Η παρέμβαση

  Φιλοσοφικά, ο θετικισμός επεσήμανε: Δεν χρειάζεται να χάνουμε χρόνο σε κοπιαστικές και αμφίβολες ερμηνευτικές αναλύσεις, όταν το μόνο που έχει σημασία, είναι η πρόβλεψη της εμπειρίας – το πείραμα δηλαδή. Ο κώδικας πρόβλεψης εμπειρικών δεδομένων “είναι” το ισοδύναμο της επιστημονικής γνώσης και “δεν χρειάζεται να κοιτάζουμε παραπέρα”.

  Μια θεωρία που δεν μπορεί να παράγει επαληθεύσιμες εμπειρικές προβλέψεις στερείται νοήματος.

  Σε μια πρώτη ανάγνωση, θα έλεγε κανείς πως πρόκειται για μια αναδίπλωση του φιλοσοφικού εμπειρισμού, όμως το πράγμα είναι πιο σύνθετο από ό,τι φαίνεται.

  Ο Περιορισμός

  Για να είμαστε δίκαιοι, ο θετικισμός ήταν μια σοβαρότατη απάντηση σε αμφιβόλου ποιότητας μεταφυσικές θεωρίες που ξεπετάγονταν σαν μανιτάρια από τις σκοτεινές γωνίες του μυαλού φαντασιόπληκτων. Εκεί ο θετικισμός λειτούργησε ως κόσκινο. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η επιστημονική σκέψη ήταν πράγματι “μολυσμένη” από αυθαίρετες μεταφυσικές εικασίες, ρομαντικές φιλοσοφίες της φύσης και δόγματα που δεν άντεχαν σε καμία αυστηρή κριτική. Ο θετικισμός έβαλε στη “θέση τους” πολλές θεωρίες, εφαρμόζοντας το ξυράφι της εμπειρικής επαλήθευσης επί δικαίων και αδίκων. Ας μην ξεχνάμε πως αρκετές θεωρίες προηγούνται της τεχνολογίας που μπορεί να τις επαληθεύσει. Επιστήμονες, όπως ο Μπόλτσμαν, τιμωρήθηκαν άδικα επειδή υποστήριξαν την ύπαρξη ατόμων σε μια εποχή όπου δεν μπορούσαν να παρατηρηθούν άμεσα.

  Η απελευθέρωση

  Από την άλλη όμως, ο περιορισμός πέτυχε το εντελώς αντίστροφο: ενώ φάνταζε απλοϊκά δογματικός, απελευθέρωσε τη γνήσια ριζοσπαστική σκέψη, τη φαντασία. Έδωσε το ζωτικό χώρο για να αναπτυχθούν εργαλεία και μοντέλα – όχι κατ’ ανάγκη θεωρία με την κλασική έννοια – που φάνταζαν (και ακόμα φαντάζουν) εξωφρενικά, τόσο για την κοινή λογική, όσο και για τον μέσο επιστήμονα. Εφόσον οι προβλέψεις μπορούσαν να επαληθευτούν πειραματικά, η κοινότητα όφειλε να σεβαστεί ακόμα κι αυτό το οποίο δεν “καταλάβαινε” ή δεν “πίστευε”.

  Εδώ, εν μέσω περιορισμού, “νομιμοποίηθηκε” η επαναστατική επιστήμη, με την κβαντική μηχανική να αποτελεί το επισφράγισμα της επιτυχίας του θετικιστικού προγράμματος. Ακολούθησε η γενετική μηχανική, για να επαληθεύσει πως το πρώτο μεγάλο άλμα δεν ήταν κάτι το τυχαίο. Έναν αιώνα μετά, τι κι αν δεν έχουμε στα χέρια μας μια γενική (πλήρη) κβαντική θεωρία, ή μια πλήρη γενετική θεωρία – ακόμα και μετά τις εκπληκτικές επιτυχίες της νευροβιολογίας, δεν τολμούμε να κάνουμε λόγο για θεωρία: Τα επί μέρους ευρήματα, τα “μοντέλα” ή τα “εργαλεία” είναι τόσο ισχυρά – κυριολεκτικά έχουν αναδιαμορφώσει την επιφάνεια του πλανήτη – που δεν χωρά καμία αμφισβήτηση. Η επιστήμη των “επι μέρους” ενηλικώθηκε αρκετά για να κόψει τον ομφάλιο λώρο με τη θεωρία και την μεταφυσική.

  Το θετικιστικό πρότυπο βοήθησε να αποκαλυφθεί μια γενιά “εξωγήινων” επιστημόνων: οι Τεχνίτες των Μαθηματικών – ήταν τόσα μεγάλη η απόκλισή τους από την παραδοσιακή επιστήμη, που οι συνάδελφοί τους αστειεύονταν με την καταγωγή τους. Αυτοί ξαναέγραψαν το εγχειρίδιο της επιστήμης και εκτόξευσαν τον θετικισμό στο διάστημα δίχως να κοιτάξουν ποτέ πίσω.

  Ο θετικισμός, ξεκινώντας ως άρνηση κάθε μεταφυσικής, κατέληξε να δημιουργήσει μια νέα, sui generis πραγματικότητα. Τα μοντέλα δεν περιγράφουν πλέον απλώς τον κόσμο· κατασκευάζουν έναν νέο κόσμο.

  Είναι δύσκολο, βέβαια, να παραβλέψει κανείς την τραγική ειρωνία: η μεγαλύτερη “επιτυχία” επετεύχθη ακριβώς επειδή απαξιώθηκαν οι παραδοσιακοί τρόποι μέτρησης και παρατήρησης της εμπειρίας.

  Το τίμημα

  Ο υποψήφιος επιστήμονας ένιωσε πως απαλλάχτηκε από ένα δυσβάσταχτο βάρος: Δεν χρειαζόταν πια να υπερασπίσει το θεωρητικό υπόβαθρο μιας θέσης. Και γιατί να μείνει εκεί; Δεν χρειαζόταν καν να παράγει θεωρία. Αρκούσε να παρουσιάσει μια αλληλουχία δεδομένων που επαγωγικά ομοιάζουν με έναν τύπο. Με βάση τη θετική σχολή, ήταν νομιμοποιημένος να παρακάμψει την θεωρία και να παρουσιάσει έναν δανεικό μαθηματικό τύπο «έναντι». Τη θεωρία θα την χρωστάμε. Οκέι;

  “Εφόσον ένα μοντέλο εφαρμοσμένων μαθηματικών προβλέπει την εμπειρική πραγματικότητα, οφείλουμε να το αποδεχτούμε, κύριοι – κι ας μην διαθέτουμε θεωρία, κι ας μην μπορούμε να το ερμηνεύσουμε. Δεν έχουμε ανάγκη να πείθουμε την επιστημονική κοινότητα ή τους φιλοσόφους για τη λογική μας επάρκεια: η πειραματική επαλήθευση της πρόβλεψης είναι η ίδια η επάρκεια”. Πρόκειται για μια επιστήμη που παραιτείται από το δικαίωμα της εξήγησης, προκειμένου να κερδίσει το δικαίωμα της απόλυτης κυριαρχίας πάνω στα φαινόμενα.

  Η εκτροπή

  Χρειάστηκε όμως ένας αιώνας από τραγωδίες για να συνειδητοποιήσουμε πως ο θετικισμός, όχι μόνο μεταμόφρωσε τον κόσμο, αλλά μεταμορφώθηκε μαζί και ο ίδιος σε κοσμοθεωρία της τυφλής τεχνοκρατικής αυτοκαταστροφής. Το κυνήγι των προβλέψεων ήταν η σπουδή σε εκείνα που ήδη έχουν λογοκριθεί από τη χοάνη της εξουσίας. Στο τέλος της ημέρας, βρεθήκαμε πιο βαθιά εγκλωβισμένοι σε ένα ανελαστικό δοχείο με ενίσχυμενα τοιχώματα ιδεοληψίας. Ο ηθικός διάλογος έμεινε προφανώς εκτός δοχείου τη στιγμή που παραδίδουμε έναν πλανήτη που φλέγεται. Ποιο μοντέλο προβλέπει την κοινωνική συνείδηση της ανθρωπότητας; Ποιο μοντέλο τη σχέση μας με τα υπόλοιπα ζώα; Γιατί η βελτιστοποίηση της παραγωγής δεν βελτιστοποιεί τις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων;

  Δεν είναι πως ο θετικισμός απέτυχε. Το αντίθετο. Λειτούργησε τόσο αποτελεσματικά, που προσπέρασε τα όρια ωριμότητας του ίδιου του πολιτισμού μας. Ποιος πολιτισμός είναι αρκετά ώριμος για να διαχειρίζεται πυρηνικά όπλα ή για να κάνει κοπτοραπτική με το DNA; Ένας ρατσιστής θα απαντούσε με βεβαιότητα: “ο δικός μου”, αλλά αυτό είναι ακριβώς το είδος του ερωτήματος το οποίο ο θετικισμός αποφεύγει γιατί δεν χωρούν πειράματα εδώ…

  Ουσιαστικά, το θεμελιώδες αίτημα του θετικισμού συστράφηκε εντός του πολιτιστικού μοντέλου και εν τέλει αντιστράφηκε. Αντί να γειώνει τον ανθρωποκεντρισμό και να εξυψώνει την γνώση κατάντησε να απομειώνει την επιστήμη σε ψυχολογισμό, διεκδικώντας την απόλυτη ιδιοκτησία της εμπειρίας μέσω των μαθηματικών μοντέλων και των “νόμων”. Το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι και, όχι μόνον έσπασε το αυγό του ιδεαλισμού, αλλά δολοφόνησε και τον πατέρα του, τον εμπειρισμό, καταλήγοντας να προσδιορίζει την πραγματικότητα με μία νέα γλώσσα που δεν συνδέεται πουθενά με την εσωτερική εμπειρία.

  Επίσης, Θα ήταν αφελές να μην αντιλαμβανόμαστε πως το παράδειγμα της επιστήμης είναι αυτό που εντάσσεται στη φιλοσοφία μιας κοινωνίας και όχι το αντίθετο. Δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να παραβλέπουμε το γεγονός πως οι μεγάλες επιτυχίες του θετικισμού αφορούν μονομερώς τα “έξω”, την φύση, ακόμα και το “σύμπαν” και παραμελούν επιμελώς να εξετάσουν με τον ίδιο ζήλο τόσο την κοινωνική πραγματικότητα όσο και τη σχέση με τον εαυτό, τα “έσω” δηλαδή.

  Η κρίση

  Έχει ο καιρός γυρίσματα, και έφτασε η ώρα να παρατηρήσουμε την πρωτοφανή “επιτυχία” του θετικισμού ως σύμπτωμα και αποτέλεσμα μαζί στο πολιτιστικό μας παράδειγμα: Η επιστημονική κοινότητα καλόμαθε να ζει με “πιστωτική κάρτα”: παράγουμε τεχνολογία, παράγουμε προβλέψεις, παράγουμε αλγορίθμους, αναβάλλοντας συνεχώς την εξόφληση του χρέους προς την ουσία των πραγμάτων.

  Ο “θετικός” επιστήμονας κατέληξε να είναι ένας ερασιτέχνης ψυχολόγος των… μαθηματικών. Εγκαταλείποντας τη σύνδεση με τη θεωρία, το νόημα χάθηκε κάπου μεταξύ του υλικού πλουτισμού και της θετικής σιγουριάς.

  Αφού ξεζουμίσαμε κάθε μαθηματικό φορμαλισμό, βαφτίζοντάς τον “επιστήμη”, η μαθηματική ενόραση στέρεψε, αφήνοντάς μας να κοιτάμε πίνακες και γραφήματα που περιγράφουν ξανά και ξανά την ίδια εμμονή: πώς θα ευημερεί υλικά (εξωτερικά δηλαδή) ο ρατσιστής άνθρωπος σε έναν πλανήτη που φλέγεται.

  Τίτλοι τέλους

  Η εποχή του “θετικού επιστήμονα” που φαντασιωνόταν πως “ένας τύπος μας χωρίζει από την Θεωρία των Πάντων” παραβλέποντας τις γενοκτονίες που διαπράτουν τα εργαλεία που παράγει έχει παρέλθει.

  Το βαθύτερο νόημα του θετικισμού, στην εποχή μας, οφείλει να επιστέψει στη βάση του: να γειώνει τη μεγαλομανία και τον ανθρωποκεντρισμό. Επιστήμη από τα κάτω.

  Ο σύγχρονος επιστήμονας, εφόσον θέλει να έχει κάποια ουσιαστική αξία, πέρα από την ονομαστική αξία των τίτλων και των απολαβών, οφείλει να αναλάβει και το βάρος της θεωρίας. Πώς ο θετικισμός, από εργαλείο διαφωτισμού, κατάντησε πανοπλία ασυνειδησίας εντός ενός πολιτιστικού εργαστηρίου αυτοκαταστροφής; Γιατί θέλουμε τόσο να ελέγξουμε τη “φύση”, και όχι την αυτοκαταστροφική μανία των ανθρώπων; Γιατί είμαστε τόσο ρατσιστές σε σχέση με άλλα ζώα;

   
  

  2026-08-03

  Επιστήμη, Θετικισμός

  ---

• Σύγχρονοι Μύθοι:

  Η τεχνολογία του Βασιλιά.

  Η κοκκινοσκουφίτσα σε πολύπλοκη φαρμακευτική αγωγή

  Πίσω από το Ψυγείο

  (Δεν είναι όλα μαύρα)

  2026-07-05

  Φιλοσοφία

  ---

• Εύκολα κι απλά

  Εκεί ακριβώς που δεν βλέπεις πώς, σχηματίζεται η μνήμη πως το είδες.

  Ένα σύστημα λογοκρισίας είναι προσαρμοσμένο στο να αποκρύπτει από τον ζωικό εγκέφαλο την ίδια του την παραγωγική διαδικασία. Το ζητούμενο εδώ είναι να κωδικοποιηθεί ένας τεράστιος αριθμός εργασιών σε ορισμένους τύπους ευθυγραμμισμένους με τη μια ή την άλλη θεωρία. Από τους αμέτρητους υπολογισμούς του «κακόμοιρου» εγκεφάλου, στο τέλος της ημέρας, έρχεται η ώρα που, οι μοναδικές αναμνήσεις που μπορεί να συγκρατήσει, είναι αυτές που επαληθεύουν μια «αγνώστου προελεύσεως» θεωρία.

  Αλλά ας πάρουμε την υπόθεση με το μαλακό. Δεν είναι πλέον μυστικό: η κοινή ψυχολογία είναι μια θεωρία η οποία, ούτε παράγεται, ούτε εξελίσσεται, αλλά αναδιπλώνεται σε ένα εκπληκτικά παράδοξο ποσοστό επιτυχίας.

  Η επιτυχία του να προβλέπουμε εμφανίζεται ως συνέπεια μιας πλαστής, προσεκτικά υπολογισμένης αυτοσυνειδησίας. Η γνώριμη ανθρώπινη ψυχολογική κατάσταση δεν είναι τίποτα πέρα από μια θεωρία πλάνης: τα εξωτερικά εμφανίζονται στη μνήμη μόνον όταν επαληθεύουν την προβλεπτική εξουσία του υποκειμένου.

  Κάθε αίσθηση, συλλογισμός, αλλά ακόμα και η ώριμη ενδοσκόπηση πληρούν τα χαρακτηριστικά μιας θεωρίας πλάνης. Οι επαγγελματίες του είδους μπορούν εύκολα να αναγνωρίσουν τους περισσότερους από τους κώδικες ενός βιολογικού οργανισμού μέσα από λιγοστές γλωσσικές αποκρίσεις. Πρόσφατα, μπορούν ακόμη και να προγραμματίσουν απλές μηχανές, ώστε να προβλέπουν με τρομακτική λεπτομέρεια τα λεγόμενα των περισσότερων υποκειμένων μετά από ολιγόλεπτη εκπαίδευση. 

  
  Ας ξεχάσουμε όλα τα παραπάνω λοιπόν και ας δούμε μια τυπική ανάλυση που δεν μπερδεύει τον αναγνώστη αλλά τον πληροφορεί.

  
  Φιλοσοφικά, ο συμπεριφορισμός επεσήμανε: «Δίχως προβλεπτικό ισοδύναμο, το επιστημονικό παράδειγμα στερείται σημασίας. Δεν μπορούμε να χάνουμε χρόνο σε κοπιαστικές και αμφίβολες ερμηνευτικές αναλύσεις, όταν το μόνο που έχει σημασία, είναι να γνωρίζουμε το αποτύπωμα μιας συμπεριφοράς. Ο αποτελεσματικός τύπος είναι το ισοδύναμο της πραγματικότητας και δεν χρειάζεται να κοιτάζουμε παραπέρα». 

  Αν και τυπικά θεωρείται ως νεότερο ρεύμα θυμίζει αρκετά την αποφασιστική στόχευση του διαφορικού λογισμού στα μαθηματικά του 18ου αιώνα, όπου η «εκπληκτική» επιτυχία των παραγόμενων τύπων «νομιμοποιεί» το να παραβλέπουμε τα «μικρά κενά». 

  Ακόμα περισσότερο θυμίζει το σόφισμα:  εφόσον κάθε τι το ηθικό δεν μπορεί παρά να είναι κάτι το ωφέλιμο, γιατί να μην επικεντρωθούμε μόνον στο ωφέλιμο.  

  Ο μεθοδολογικός συμπεριφορισμός, παρόλες τις αντιφάσεις και τις παραβλέψεις του, κυριάρχησε αποφασιστικά για πάνω από έναν αιώνα στην επιστημονική κοινότητα. 

  Αν και χοντροκομμένα απλοϊκός, είχε το δυναμικό πλεονέκτημα να «αριστεύει» σε μια κρίσιμη στόχευση: παραμερίζοντας τις δυϊστικές και ενδοσκοπικές «αδυναμίες» της παλαιάς σχολής, μπορούσε να δίνει γρήγορες και εύκολες προβλέψεις! Τι πιο ωφέλιμο; Κυριάρχησε «εν μία νυκτί» έναντι προγενέστερων προσεγγίσεων και εφαρμόστηκε από άκρη σε άκρη μεθοδολογικά. Ήρθε και έκατσε. Εμφανίστηκε ως ο νέος άνεμος που θα έδιωχνε την αμφιβολία και τις αργοπορίες, υποσχόμενος να ανακατασκευάσει μια νέα «επιστήμη της ψυχολογίας» δίχως «περίεργες» έννοιες. 
  Η υπόσχεση αυτή δεν τηρήθηκε. Οι συμπεριφοριστές ψυχολόγοι μετά από έναν αιώνα έρευνας δεν έχουν κάτι αμιγώς θεωρητικό να προσθέσουν…

  Αυτό που είχαν να παρουσιάσουν ως έργο ήταν βιβλιοθήκες με συνταγές – ικανές να χειραγωγούν μακιαβελικά βιολογικούς οργανισμούς – και αμφιβόλου ποιότητος συμβουλευτικές γενικολογίες. Ίσως όχι άδικα, το όνομα της συμπεριφοριστικής ψυχολογικής σχολής συνδέεται άρρηκτα με την πλέον σκοτεινή τροπή που πήρε το διαδίκτυο.

  Το μεγαλύτερο όμως επίτευγμα του συμπεριφορισμού ήταν να γίνει το καύσιμο, ένα είδος πρώτης ύλης, που προώθησε τον επιστημονικό θετικισμό στο διάστημα.

  Ο υποψήφιος επιστήμονας ένοιωσε πως απαλλάχτηκε από ένα δυσβάσταχτο βάρος: Δεν χρειαζόταν πια να υπερασπίσει το θεωρητικό υπόβαθρο μιας θέσης. Και γιατί να μείνει εκεί; Δεν χρειαζόταν καν να παράγει θεωρία. Αρκούσε να παρουσιάσει μια αλληλουχία γεγονότων που επαγωγικά ομοιάζουν με έναν τύπο. Με βάση τη συμπεριφοριστική σχολή, ήταν νομιμοποιημένος να παρακάμψει την θεωρία και να παρουσιάσει έναν δανεικό μαθηματικό τύπο «έναντι». Τη θεωρία θα την χρωστάμε. Οκέι;

  Ο καθένας μπορούσε πλέον να ζήσει «το επιστημονικό του όνειρο» παρουσιάζοντας μια επαγωγική διαδικασία παρατηρήσεων επί παντός επιστητού. Αρκεί να μην δημοσίευε τις αποτυχημένες του απόπειρες – εκεί που δεν μπορούσε να συνδέσει με μη επαγωγικό τρόπο τα εφαρμοσμένα μαθηματικά και τα στερεότυπα που έμαθε στο σχολείο. Δεν χρειαζόταν να έχει μελετήσει λογική, φιλοσοφία, μαθηματικά για να έχει τον αέρα ενός επιστήμονα. Αρκούσε μόνον να φέρνει αποτελέσματα. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για να πάρει ο «μέσος άνθρωπος» μια θέση στη «νέα δυτική επιστήμη».

  Ο συμπεριφορισμός έγινε η ψυχολογική πανοπλία του επιστημονικού θετικισμού σε έναν κόσμο που απεχθανόταν τα βασανιστικά ερωτήματα και λάτρευε τις γρήγορες προβλέψεις. Τα «επιτυχημένα» παραδείγματα πρόβλεψης των εξειδικευμένων επιστημών της βιοχημείας, της κοινωνιολογίας, (ακόμα και της πληροφορικής!) έγιναν εκπαιδευτικά παραδείγματα ενισχύοντας την ιδεολογικοποιημένη προβλεπτικότητα. Με αλματώδη βηματισμό, η προβλεπτική λογοκρισία του εγκεφάλου ενισχύθηκε μεθοδικά.

  Ένα παιδί του 21ου αιώνα είναι, μέσα σε άλλα, και το προϊόν της ανακατασκευής της κοινής ψυχολογίας μέσα από τους πειραματισμούς των συμπεριφοριστών.

  Χρειάστηκε όμως ένας αιώνας από τραγωδίες για να αντιληφθούμε πως ο συμπεριφορισμός δεν ήταν τίποτα άλλο από μια νωθρή κολακεία του, ήδη γνωστού, μηχανισμού ελέγχου του βιολογικού εγκεφάλου. Το κυνήγι των αποτελεσμάτων ήταν η σπουδή σε εκείνα που ήδη έχουν λογοκριθεί από την χοάνη της προβλεπτικότητας. Στο τέλος της ημέρας, βρεθήκαμε πιο βαθιά εγκλωβισμένοι σε ένα ανελαστικό δοχείο με ενίσχυμενα τοιχώματα ιδεοληψίας. Ο ηθικός διάλογος έμεινε προφανώς εκτός δοχείου. 

  Ό,τι δεν έχει προβλεπτική αξία δεν έχει χώρο στην μνήμη. Δεν θα μπορούσαμε να θυμηθούμε έναν υπολογισμό που δεν επιβεβαιώνει την κοινή ψυχολογία. 
  

  2025-12-24

  Επιστήμη, Θετικισμός, Συμπεριφορισμός

  ---

• Nice and Easy

  Precisely when you can’t see how, the memory that you saw it is formed.

  A censorship system is adapted to conceal its own production process from the human brain (animal brain). The objective here is to encode a huge number of tasks into certain types of alignment with the common sense. From the countless calculations of the “poor” brain, when the day is done, the only memories it can retain are those which verify a theory of “unknown origin.”

  But let’s take the assumption softly. It’s no longer a secret: Common sense (common psychology) is a theory that is neither produced nor evolved, but folds back upon itself with a surprisingly paradoxical success rate.

  The success of our prediction appears as the consequence of a fake, carefully calculated self-consciousness. The familiar human psychological state is nothing more than a theory of deception (or: theory of error): external events only appear in memory when they verify the subject’s predictive authority.

  Every sensation, reasoning, and even mature introspection fulfill the characteristics of a theory of deception. Professionals in the field can easily recognize most of a biological organism’s codes through scant linguistic responses. Recently, they can even program simple machines to predict the statements of most subjects with frightening detail after only a few minutes of training.

  Let’s forget all the above, then, and look at a typical analysis that doesn’t confuse the reader but informs them.

  Philosophically, Behaviorism pointed out: “Without the predictive equivalent, the scientific paradigm lacks significance. We cannot waste time on tiresome and dubious interpretive analyses, when all that matters is knowing the imprint of a behavior. The effective formula is the equivalent of reality, and we don’t need to look further.”

  Although formally considered a newer current, it closely resembles the decisive targeting of differential calculus in the 18th-century mathematics, where the “surprising” success of the generated formulas “legitimized” the overlooking of the “small gaps.”

  It even more closely resembles the sophism: since everything ethical must be beneficial, why not focus only on the beneficial?

  Methodological Behaviorism, despite all its contradictions and oversights, reigned decisively for over a century in the scientific community.

  Although coarsely simplistic, it held the dynamic advantage of “excelling” in one crucial objective: by setting aside the dualistic and introspective “weaknesses” of the old school, it could provide quick and easy predictions! What could be more beneficial? It reigned “overnight” against earlier approaches and was applied methodologically from one end to the other. It came and settled in. It emerged as the new wind that would sweep away doubt and delays, promising to reconstruct a new “science of psychology” without “strange” concepts.

  This promise was not kept. Behaviorist psychologists, after a century of research, have nothing purely theoretical to add…

  What they had to present as work were libraries of recipes—capable of machiavellian manipulation of biological organisms—and consulting generalities of dubious quality. Perhaps not unjustly, the name of the behaviorist psychological school is inextricably linked with the darkest turn the internet has taken.

  The greatest achievement of Behaviorism, however, was becoming the fuel, a kind of raw material, that propelled Scientific Positivism into space.

  The aspiring scientist felt relieved of an unbearable burden: He no longer needed to defend the theoretical background of a position. And why stop there? He didn’t even need to produce theory. It was enough to present a sequence of events that inductively resemble a formula. Based on the behaviorist school, he was legitimized to bypass theory and present a borrowed mathematical formula “on account.” We owe the theory. Okay?

  Everyone could now live “their scientific dream” by presenting an inductive process of observations on anything and everything knowable. As long as they didn’t publish their failed attempts—where they couldn’t non-inductively connect the applied mathematics and stereotypes they learned in school. They didn’t need to have studied logic, philosophy, or mathematics to have the air of a scientist. It was enough only to bring results. Thus, the way was opened for the “average person” to take a position in the “new Western science.”

  Behaviorism became the psychological armor of scientific positivism in a world that abhorred tormenting questions and adored quick predictions. The “successful” prediction paradigms of specialized sciences like biochemistry, sociology, (and even informatics!) became educational examples, strengthening ideologized predictability. With rapid strides, the brain’s predictive censorship was methodically reinforced.

  A 21st-century child is, among other things, the product of the reinforcement of common sense through the experiments of the behaviorists.

  Yet, it took a century of tragedies to realize that Behaviorism was nothing more than a lazy flattery of the already known control mechanism of the biological brain. The hunt for results was the study of those things already censored by the funnel of predictability. In the end, we found ourselves deeper entrenched in an inelastic container with reinforced walls of idée fixe. The moral dialogue obviously remained outside the container.

  What lacks predictive value has no room in memory. We could not remember a calculation that does not confirm common sense – our ideological prejudices.

  2025-12-24

  behaviorism, english, Positivism

  ---

• (Ζητείται) Εγκέφαλος

  Η επιστημονική κοινότητα εμφανίζεται αποφασισμένη να ξαναπιάσει το αφήγημα της λειτουργίας του εγκεφάλου. Το δύσκολο αυτό εγχείρημα έχει απαλλοτριωθεί στο παρελθόν από παραπλανητικές υπεραπλουστεύσεις – ιδεολογίες, μεταμφιεσμένες σε θεωρία, που πολλά λένε για τις κοινωνικές ψευδαισθήσεις των επιστημόνων και λίγα για τον ίδιο τον εγκέφαλο. Τι έχει αλλάξει όμως;  

  Ο βιολογικός εγκέφαλος περιγράφεται από τη σύγχρονη νευροεπιστήμη σαν μια υπολογιστική μηχανή μέσων τιμών. Οι υπολογισμοί αφορούν στην επεξεργασία σημάτων από και προς τα στοιχεία του σώματος μέσα σε ένα υπερμέγεθες δίκτυο παλλόμενων χορδών.

  Σύμφωνα και πάλι με τη νευροεπιστήμη, η σηματοδοσία αποδίδεται ως πληροφορία από τον ρυθμό εναλλαγής της πολικότητας σε κυτταρικές μεμβράνες. Η “ψηφιακή” πληροφορία συμπιέζεται/κωδικοποιείται σε διανυσματικά τόξα μετάδοσης, σύνολα των οποίων μεσοσταθμίζονται υπολογιστικά σε ένα ελάχιστο διανυσματικό πεδίο διαχείρισης (ελέγχου). Αυτό, με τη σειρά του επανακωδικοποιεί την πληροφορία σε “διορθωμένη” εντολή που αποσυμπιέζεται σε τρισεκατομμύρια σηματοδοτικές οδηγίες. Η “ροή” της πληροφορίας δεν διακόπτεται ούτε επιμερίζεται. 

  Μέχρι εδώ όμως. Εδώ, σταματά απότομα η συναρπαστική αφήγηση της νευροφυσιολογίας, που, με τόσο κόπο, τα εφαρμοσμένα μαθηματικά έχουν κατασκευάσει. Η εικονική συσκευή στέκεται και μας κοιτάζει ακίνητη καθώς την κοιτάζουμε κι εμείς με απορία. Θα χρειαζόμασταν μερικά σύμπαντα για να φτιάξουμε ένα απλό μοντέλο εγκεφάλου. Για να το θέσουμε ωμά, το σύμπαν ίσως μας “βγει” μικρό για να χωρέσει την πληροφορία που επεξεργάζεται ένας εγκέφαλος. Τουλάχιστον η προσομοίωση αυτού του μοντέλου σε μικρογραφία μας έδωσε τα «μεγάλα» (ψυχο-)γλωσσικά μοντέλα που βαφτίζονται ερήμην «τεχνητή νοημοσύνη».

  Η θεωρία πως ο εγκέφαλος είναι μια αυτόνομη πληροφοριακή μηχανή “σκοντάφτει”, μέσα σε άλλα, στον υπολογισμό της ποσότητας της πληροφορίας που αντιλαμβανόμαστε. Αυτή υπερβαίνει κατά πολύ σε “όγκο” την πληροφορία που περιέχει ένας γαλαξία. Εξετάζοντας έναν και μόνο ζωικό εγκέφαλο σε σχέση με την πληροφορία που “διαχειρίζεται”, με πληροφοριακούς όρους, είναι σαν να εξετάζουμε το σύμπαν ως πληροφορική μηχανή. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για περισσότερους από έναν εγκεφάλους.

  Αν η πεισματική ακινησία του εικονικού μοντέλου είναι το όριο του κατανοητού, στο ίδιο οριακό σημείο ξεκινά και το ακατανόητο.  

  Το ακατανόητο είναι η ποιοτική διάκριση σε “εισερχόμενη” και “εξερχόμενη” σηματοδοσία. Οι όροι “αίσθηση”, “αντίληψη”, “εντολή”, έχουν διεισδύσει λαθραία στο «θεωρητικό» πλαίσιο από την κοινή ψυχολογία. Η παρεμβατική επίδραση της κοινής λογικής περισσότερο θολώνει την ερευνητική εικόνα παρά συμβάλλει στην κατανόηση. Η υπόθεση πως υπάρχει κάτι “έσω” και “έξω”, όσο προχωρά η έρευνα, είναι απίθανο να σταθεί όρθια. 

  Οι δυσκολίες συνοψίζονται ως εξής: 

  • Η ύπαρξη του πεδίου ελέγχου παραμένει μια παρακινδυνευμένη εικασία. Από πλευράς φυσικής επιστήμης, δεν υπάρχει ποιοτική διαφοροποίηση εντός του υπολογιστικού δικτύου: Εμφανίζεται σαν μια συνεχής τοπολογία χορδών και δεν έχουμε αποδείξεις πως κάνει «κάτι». Η διάκριση ανάμεσα σε σήματα εισόδου και εξόδου είναι αντιστρέψιμη. 
  • Το δίκτυο χορδών μεταβάλλει διαρκώς την τοπολογική του σύσταση δίχως να αλλοιώνεται ο λειτουργικός του χαρακτήρας. Οι δομές, αν και στιγμιαία ομοιάζουν ως τυπικές, είναι κατ’ ουσία ρευστές. Εάν όμως η λειτουργικότητα δεν εντοπίζεται στην τυπική δομή, τότε έχει νόημα να ισχυριζόμαστε πως υπάρχει τυπική λειτουργικότητα;
  • Η φυσιολογία των σημάτων (χημικοηλεκτρική) περιγράφεται αποτελεσματικά μόνον με όρους κβαντικής φυσικής (και όχι με μηχανικούς όρους). Εάν επιμείνουμε να αναζητούμε την πληροφορία, θα πρέπει να αναφερόμαστε σε κβαντική πληροφορία – που, ούτε για αστείο, δεν μπορεί να προσεγγιστεί με ντετερμινιστικούς όρους “ψηφιακής” πληροφορίας.

  Μάλλον, κάτι άλλο συμβαίνει…

  Αν και έχουμε αρχίσει να υποψιαζόμαστε το θεωρητικό (φιλοσοφικό) έλλειμμα (πώς από λίγα καταλαβαίνουμε πολλά), μάλλον βρισκόμαστε αλλού, δίχως να έχουμε αλλάξει πορεία και δίχως κίνηση. 

  2025-09-12

  Θετικισμός, Νευροεπιστήμη, Συμπεριφορισμός

  ---